PM2.5, PM10 และ Particle Counter ต่างกันอย่างไร? เลือกเครื่องวัดฝุ่นให้เหมาะกับการใช้งาน

เครื่องวัดฝุ่น PM2.5, PM10 และ Particle Counter เป็นเครื่องมือที่ใช้ตรวจสอบอนุภาคในอากาศ แต่มีความแตกต่างกันทั้งด้านหลักการตรวจวัด หน่วยแสดงผล และวัตถุประสงค์การใช้งาน การเลือกเครื่องมือให้เหมาะสมจึงมีความสำคัญ โดยเฉพาะในโรงงานอุตสาหกรรม อาคารสำนักงาน ห้องปฏิบัติการ และห้องสะอาด (Cleanroom)

บทความนี้จะอธิบายความแตกต่างของเครื่องมือทั้งสองประเภท พร้อมแนะนำวิธีเลือกใช้งานให้เหมาะสมกับความต้องการ

1. PM2.5 และ PM10 คืออะไร?

PM หรือ Particulate Matter หมายถึงฝุ่นละอองหรืออนุภาคของแข็งและของเหลวขนาดเล็กที่แขวนลอยอยู่ในอากาศ โดยทั่วไปแบ่งตามขนาดของอนุภาค ได้แก่

PM2.5 (Fine Particulate Matter)

ฝุ่นละอองขนาดเล็กที่มีเส้นผ่านศูนย์กลางเชิงอากาศพลศาสตร์โดยทั่วไปไม่เกิน 2.5 ไมโครเมตร สามารถเข้าสู่ส่วนลึกของระบบทางเดินหายใจได้ แหล่งกำเนิดที่พบได้ เช่น ควันจากการเผาไหม้ ไอเสีย และกระบวนการผลิตบางประเภท

PM10 (Inhalable Particulate Matter)

ฝุ่นละอองที่มีเส้นผ่านศูนย์กลางเชิงอากาศพลศาสตร์โดยทั่วไปไม่เกิน 10 ไมโครเมตร ซึ่งครอบคลุมฝุ่น PM2.5 ด้วย แหล่งกำเนิดอาจมาจากฝุ่นถนน งานก่อสร้าง การฟุ้งกระจายของวัสดุ และกระบวนการอุตสาหกรรม

เครื่องวัด PM2.5 และ PM10 ส่วนใหญ่แสดงผลเป็นค่าความเข้มข้นเชิงมวลของฝุ่นในหน่วย µg/m³ (ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร)

เครื่องมือประเภทนี้เหมาะสำหรับตรวจสอบคุณภาพอากาศในอาคาร สำนักงาน โรงงาน และพื้นที่ที่ต้องการเฝ้าระวังปริมาณฝุ่น

2. Particle Counter คืออะไร?

Particle Counter หรือเครื่องนับอนุภาคในอากาศ เป็นเครื่องมือที่ออกแบบมาเพื่อตรวจนับจำนวนอนุภาคที่แขวนลอยอยู่ในอากาศ โดยสามารถจำแนกตามขนาดอนุภาคได้

เครื่องมือประเภท Optical Particle Counter (OPC) มักใช้หลักการตรวจวัดการกระเจิงของแสงเมื่ออนุภาคผ่านลำแสงภายในเครื่อง

ตัวอย่างช่องขนาดอนุภาคที่เครื่องบางรุ่นสามารถตรวจนับได้ ได้แก่

• 0.3 µm

• 0.5 µm

• 1.0 µm

• 2.5 µm

• 5.0 µm

• 10.0 µm

ทั้งนี้ จำนวนช่องและช่วงขนาดที่ตรวจวัดได้แตกต่างกันตามรุ่นและคุณสมบัติของเครื่อง

ผลการตรวจวัดสามารถรายงานเป็นจำนวนอนุภาคต่อลิตร หรือต่อลูกบาศก์เมตร เช่น Particles/L และ Particles/m³

Particle Counter นิยมใช้ในงานตรวจสอบความสะอาดของอากาศ เช่น ห้อง Cleanroom โรงงานผลิตอิเล็กทรอนิกส์ อุตสาหกรรมยา และกระบวนการผลิตที่ไวต่อการปนเปื้อนของอนุภาค

3. ตารางเปรียบเทียบเครื่องวัด PM2.5/PM10 กับ Particle Counter

ข้อควรทราบ: แม้เครื่องมือทั้งสองประเภทจะเกี่ยวข้องกับอนุภาคในอากาศเหมือนกัน แต่ค่าความเข้มข้นเชิงมวลและจำนวนอนุภาคเป็นข้อมูลคนละประเภท ไม่ควรนำมาเปรียบเทียบกันโดยตรง

4. Particle Counter สามารถวัด PM2.5 และ PM10 ได้หรือไม่?

Particle Counter บางรุ่นสามารถแสดงค่าประมาณความเข้มข้นของฝุ่น PM2.5 และ PM10 ได้ หากมีฟังก์ชันคำนวณมวลฝุ่นจากข้อมูลจำนวนและขนาดอนุภาค

อย่างไรก็ตาม การคำนวณดังกล่าวอาศัยสมมติฐานเกี่ยวกับคุณสมบัติของอนุภาค เช่น ความหนาแน่น รูปร่าง และคุณสมบัติทางแสง ซึ่งอาจส่งผลต่อความแม่นยำ

ดังนั้น หากต้องการนำผลการตรวจวัดไปใช้อ้างอิงตามมาตรฐานหรืองานตรวจประเมิน ควรตรวจสอบวิธีการวัดและข้อกำหนดของเครื่องมือก่อนเลือกซื้อ

5. เครื่องวัดฝุ่นแต่ละประเภทเหมาะกับอุตสาหกรรมใด?

อาคารสำนักงาน โรงเรียน และพื้นที่สาธารณะ

เหมาะกับเครื่องวัด PM2.5/PM10 สำหรับตรวจสอบคุณภาพอากาศภายในอาคาร ติดตามค่าฝุ่น และประเมินประสิทธิภาพของระบบกรองอากาศ

โรงงานอุตสาหกรรม

สามารถใช้เครื่องวัด PM2.5/PM10 เพื่อเฝ้าระวังฝุ่นในพื้นที่ผลิตทั่วไป หรือเลือกเครื่องมือตรวจวัดฝุ่นเฉพาะทางให้เหมาะกับกระบวนการผลิตและข้อกำหนดด้านอาชีวอนามัย

อุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์และเซมิคอนดักเตอร์

เหมาะกับ Particle Counter สำหรับตรวจสอบอนุภาคที่อาจส่งผลต่อคุณภาพผลิตภัณฑ์ โดยเฉพาะพื้นที่ควบคุมความสะอาด

อุตสาหกรรมยา เครื่องมือแพทย์ และห้องสะอาด

เหมาะกับ Particle Counter ที่มีคุณสมบัติและการสอบเทียบตรงตามมาตรฐานและข้อกำหนดการตรวจประเมินของพื้นที่นั้น ๆ

ห้องปฏิบัติการและห้องควบคุมสภาพแวดล้อม

เลือกใช้ PM Monitor หรือ Particle Counter ตามเป้าหมายว่าต้องการตรวจสอบปริมาณฝุ่นเชิงมวล หรือจำนวนอนุภาคตามช่วงขนาด

6. มาตรฐาน ISO 14644-1 และ ISO 21501-4 เกี่ยวข้องอย่างไร?

ISO 14644-1 เป็นมาตรฐานสำหรับจำแนกระดับความสะอาดของอากาศในห้องสะอาดและพื้นที่ควบคุม โดยพิจารณาความเข้มข้นเชิงจำนวนของอนุภาคในอากาศตามขนาดที่กำหนด

ISO 21501-4 เป็นมาตรฐานเกี่ยวกับวิธีการสอบเทียบและทวนสอบเครื่องนับอนุภาคในอากาศชนิดใช้การกระเจิงแสง ซึ่งครอบคลุมคุณสมบัติสำคัญ เช่น ประสิทธิภาพการนับ ความแม่นยำของการแยกขนาด และอัตราการไหลของอากาศ

สำหรับงานตรวจรับรองระดับความสะอาด Cleanroom ควรเลือกเครื่อง Particle Counter ที่มีช่วงขนาดอนุภาค อัตราการไหล และเอกสารการสอบเทียบเหมาะสมกับข้อกำหนดที่ใช้ตรวจประเมิน

7. วิธีเลือกซื้อเครื่องวัดฝุ่นให้ตรงกับการใช้งาน

ก่อนเลือกซื้อเครื่องวัดฝุ่นหรือเครื่องนับอนุภาค ควรพิจารณาประเด็นต่อไปนี้

1. วัตถุประสงค์การตรวจวัด: ต้องการวัดมวลฝุ่นหรือจำนวนอนุภาค

2. ช่วงขนาดอนุภาค: เครื่องต้องรองรับขนาดที่ต้องการตรวจวัด

3. หน่วยและรูปแบบรายงานผล: ต้องการค่า µg/m³ หรือจำนวนอนุภาคต่อปริมาตรอากาศ

4. มาตรฐานที่ต้องปฏิบัติตาม: เช่น ข้อกำหนดด้านคุณภาพอากาศหรือมาตรฐาน Cleanroom

5. ระบบบันทึกข้อมูล: พิจารณาความสามารถในการจัดเก็บและส่งออกข้อมูล

6. การสอบเทียบเครื่องมือ: ตรวจสอบเอกสารรับรองและความสามารถในการสอบเทียบตามข้อกำหนด

การเลือกเครื่องมือโดยพิจารณาเพียงชื่อรุ่นหรือจำนวนค่าที่แสดงบนหน้าจอ อาจทำให้ได้เครื่องที่ไม่เหมาะกับวัตถุประสงค์การตรวจวัดจริง

8. คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Q: เครื่องวัด PM2.5 สามารถใช้แทน Particle Counter ได้หรือไม่?

A: โดยทั่วไปไม่สามารถใช้แทนกันได้สำหรับงานที่ต้องนับอนุภาคตามขนาด เช่น การจำแนกระดับ Cleanroom เพราะเครื่องวัด PM2.5 มุ่งรายงานความเข้มข้นเชิงมวล ไม่ใช่จำนวนอนุภาคตามช่องขนาดที่มาตรฐานกำหนด

Q: เครื่อง Particle Counter ทุกเครื่องใช้ตรวจ Cleanroom ได้หรือไม่?

A: ไม่ใช่ทุกเครื่อง ต้องตรวจสอบช่วงขนาด อัตราการไหล คุณสมบัติการนับ และเอกสารการสอบเทียบให้เหมาะสมกับมาตรฐานที่ใช้

Q: ค่า PM10 รวมค่า PM2.5 หรือไม่?

A: ใช่ PM10 ครอบคลุมอนุภาคในช่วงขนาด PM2.5 ด้วย จึงไม่ควรนำค่า PM2.5 ไปบวกกับ PM10 เพื่อหาฝุ่นรวม

Q: ถ้าต้องการตรวจวัดฝุ่นในโรงงานควรใช้เครื่องใด?

A: หากต้องการติดตามคุณภาพอากาศทั่วไป อาจเลือกเครื่องวัด PM2.5/PM10 แต่หากเป็นการประเมินการสัมผัสฝุ่นของพนักงานหรือการตรวจตามกฎหมายอาชีวอนามัย อาจต้องใช้เครื่องเก็บตัวอย่างฝุ่นเฉพาะทางและวิธีตรวจวัดที่กำหนด

สรุป: PM2.5, PM10 และ Particle Counter ต่างกันอย่างไร?

PM2.5 และ PM10 เป็นการจำแนกฝุ่นตามช่วงขนาด โดยเครื่องวัดฝุ่นทั่วไปมักแสดงค่าความเข้มข้นเชิงมวลในหน่วย µg/m³ เหมาะสำหรับการตรวจติดตามคุณภาพอากาศ

ส่วน Particle Counter เป็นเครื่องนับจำนวนอนุภาคในอากาศและจำแนกตามขนาด เหมาะกับงานควบคุมความสะอาดของอากาศ กระบวนการผลิตที่ไวต่อการปนเปื้อน และการตรวจสอบ Cleanroom

การเลือกเครื่องมือที่ถูกต้องจึงควรเริ่มจากวัตถุประสงค์การใช้งาน มาตรฐานที่เกี่ยวข้อง และข้อมูลที่ต้องการนำไปวิเคราะห์

ปรึกษาการเลือกเครื่องวัดฝุ่นและ Particle Counter

บริษัท แซนต้า เทคโนโลยี จำกัด (Santa Technology Co., Ltd.)

จำหน่ายและให้คำปรึกษาด้านเครื่องมือวัดและทดสอบสำหรับงานอุตสาหกรรม ห้องปฏิบัติการ และงานตรวจสอบคุณภาพสิ่งแวดล้อม

หากไม่แน่ใจว่าควรเลือกเครื่องวัด PM2.5/PM10 หรือ Particle Counter สามารถสอบถามเพื่อเปรียบเทียบคุณสมบัติและเลือกเครื่องมือให้เหมาะสมกับการใช้งานได้

เว็บไซต์: www.santatechnology.com

โทรศัพท์: 02-101-3454

LINE: @santatech